AI-geletterdheid: wat artikel 4 nu echt van je vraagt

Een teamleider van het sociaal wijkteam krijgt een mail van HR: “Iedereen rondt vóór 1 oktober de e-learning AI af.” Twintig minuten video, tien meerkeuzevragen, een vinkje in het systeem. De vraag die niemand stelt: weet de consulent daarna beter wat ze wel en niet in een AI-tool zet als ze het verslag van een keukentafelgesprek uitwerkt?

Het korte antwoord: artikel 4 van de AI-verordening verplicht organisaties die AI gebruiken om maatregelen te nemen die de AI-geletterdheid van hun medewerkers ondersteunen. Die maatregelen moeten passen bij de kennis, ervaring en werkcontext van die medewerkers. Sinds 27 juli 2026 is het een inspanningsverplichting: je hoeft geen niveau te garanderen, maar je moet wel kunnen laten zien wat je hebt gedaan.

Wat er deze zomer veranderde

De verplichting geldt al sinds 2 februari 2025. In de oorspronkelijke tekst stond dat organisaties zoveel mogelijk moesten zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid. Dat klonk als een resultaat dat je moest behalen.

Met de Digital Omnibus, Verordening (EU) 2026/1744, is die zin herschreven. Organisaties nemen nu maatregelen ter ondersteuning van AI-geletterdheid, met de uitdrukkelijke toevoeging dat daarmee geen specifiek niveau wordt gegarandeerd. Van een resultaatsverplichting naar een inspanningsverplichting.

De plicht zelf is niet verdwenen. Wie leest dat het “lichter” is geworden en er daarom niets mee doet, zit nog steeds fout.

Wat “passend bij de werkcontext” betekent

Hier zit de kern, en ook de reden dat één e-learning voor de hele organisatie zelden genoeg is. Vergelijk een paar functies:

• Een consulent schuldhulpverlening werkt met financiële en soms medische gegevens van inwoners. Voor haar gaat AI-geletterdheid vooral over wat er nooit in een prompt mag, en over het herkennen van een samenvatting die net iets anders zegt dan de inwoner bedoelde.
• Een communicatiemedewerker maakt teksten en beelden voor een breed publiek. Voor hem gaat het om herkenbaarheid van AI-inhoud, de transparantieplicht en auteursrecht.
• Een beleidsadviseur die een aanbesteding voorbereidt, moet begrijpen wat een leverancier bedoelt met “AI-gedreven” en welke vragen ze moet stellen.
• Een teamleider moet kunnen inschatten wanneer het gebruik van een tool een afspraak nodig heeft, en bij wie hij dan moet zijn.

Dezelfde wet, vier verschillende behoeftes. Een programma dat daar geen onderscheid in maakt, is aantoonbaar, maar niet per se passend.

Wat “aantoonbaar” betekent

De wet schrijft geen certificaat voor en geen vast aantal uren. Wel moet je kunnen uitleggen welke maatregelen je hebt genomen, voor welke groepen, en waarom die maatregelen bij hun werk passen. Een deelnameregistratie is daarbij nuttig. Een onderbouwing van de keuzes is minstens zo belangrijk.

Denk ook breder dan training. Een helder afsprakenkader over toegestane tools, een vast aanspreekpunt voor vragen en een moment waarop teams ervaringen delen, zijn ook maatregelen die AI-geletterdheid ondersteunen.

Wat een programma sterker maakt

Een paar dingen die ik belangrijk vind bij het opzetten van zo’n programma:

• Begin bij wat mensen al doen. Ook de tools die niet officieel zijn toegestaan. Wie dat overslaat, traint voor een organisatie die niet bestaat. Over dat laatste schreef ik eerder in Schaduw-AI is geen ongehoorzaamheid.
• Train oordeelsvermogen, niet alleen knoppen. Wanneer vertrouw je een uitkomst niet? Wat check je voordat iets in een dossier komt?
• Houd de inwoner in beeld. AI-geletterdheid in het sociaal domein gaat uiteindelijk over de mensen over wie de gegevens gaan.
• Plan herhaling. De tools veranderen sneller dan een jaarlijkse e-learning kan bijhouden.

De eerlijke kanttekening

Een inspanningsverplichting klinkt als minder werk. Het risico is dat het een vinkjescultuur wordt: iedereen heeft de module gevolgd, dus we zijn klaar. De wet vraagt misschien geen gegarandeerd niveau. Je inwoners wel. Zij gaan ervan uit dat de professional tegenover hen weet wat er met hun verhaal gebeurt.

Wil je weten welke maatregelen bij jouw organisatie passen? Bij de diensten lees je wat ik daarin kan betekenen.

Hoe pakt jouw organisatie dit aan: één programma voor iedereen, of al onderscheid per functie?