De EU AI-verordening in het sociaal domein: wat geldt er nu?
De Europese AI-regels gaan stap voor stap in, en dat schema is in juli 2026 gewijzigd. Hieronder staat wat dat betekent voor gemeenten, welzijns- en zorgorganisaties.
Wat geldt wanneer
De aanpassing van juli 2026 leverde geen versoepeling op, maar wel een ander tempo.
Verboden AI-praktijken
Een aantal toepassingen mag helemaal niet, ongeacht hoe zorgvuldig u ze inricht. Voor het sociaal domein is vooral het verbod op sociale scoring relevant: mensen beoordelen op basis van gedrag of persoonskenmerken, en die score gebruiken in een andere context dan waarvoor de gegevens zijn verzameld.
AI-geletterdheid
Sinds 27 juli 2026 is het een inspanningsverplichting: u moet maatregelen nemen die de AI-geletterdheid van uw medewerkers ondersteunen, afgestemd op hun kennis, ervaring en werkcontext. Vastleggen wát u doet is geen letterlijke eis, maar wel wat u nodig heeft als er naar gevraagd wordt.
Transparantie
Mensen moeten weten wanneer zij met AI te maken hebben, en AI-gegenereerde inhoud moet herkenbaar zijn. Voor generatieve systemen die vóór 2 augustus 2026 op de markt waren gebracht, geldt voor de machineleesbare markering uit artikel 50 lid 2 een overgangstermijn tot 2 december 2026. Die markering is een verplichting van de leverancier. Dat wil niet zeggen dat u niets hoeft te doen: als gebruiksverantwoordelijke heeft u eigen transparantieplichten, bijvoorbeeld wanneer mensen met een chatbot praten of wanneer u AI-gegenereerd beeld publiceert.
Hoogrisicoverplichtingen
Verschoven naar 2 december 2027 voor bijlage III en 2 augustus 2028 voor bijlage I. De datum is opgeschoven, de verplichting niet. Wie in 2027 klaar wil zijn, moet nu weten welke systemen hij heeft.
Verbod op misbruikbeeld
Een verbod op AI-systemen die materiaal van seksueel kindermisbruik genereren, of niet-consensueel intiem materiaal van herkenbare personen. Het geldt voor beeld, video én geluid.
Geen deadlinepaniek dus. Maar wel handhaving: sinds 2 augustus 2026 hebben de toezichthouders hun bevoegdheden en geldt het boeteregime van de verordening. Reden genoeg om te weten wat er in uw organisatie draait.
Bron: Verordening (EU) 2024/1689 (AI-verordening), gewijzigd door Verordening (EU) 2026/1744, in werking sinds 27 juli 2026.
Wat dit betekent voor het sociaal domein
Van indeling tot menselijk toezicht.
AI die bepaalt of iemand recht heeft op bijstand, zorg of ondersteuning valt onder bijlage III van de EU AI-verordening. Dat brengt concrete verplichtingen mee: risicomanagement, menselijk toezicht en transparantie naar betrokkenen. Of een specifieke toepassing in de ouderenzorg of de GGZ daaronder valt, hangt af van wat het systeem precies doet, en dat is wat een classificatie uitwijst.
De twee verplichtingen die nu al gelden, staan hierboven. Voor AI-geletterdheid vraagt de verordening passende maatregelen, niet een bepaald soort programma. Een aantoonbaar programma met deelnameregistratie is wél een praktische manier om te laten zien dát u maatregelen neemt.
Online Welzijn volgt de juridische ontwikkelingen op de voet en vertaalt ze naar wat ze concreet betekenen voor bestuurders en teams in het sociaal domein.
Weten welke AI-systemen u in huis heeft
Wie in 2027 klaar wil zijn, begint met een overzicht van wat er nu draait en waar dat onder valt. Dat is precies wat de Kansen- & Risicoscan oplevert.