We praten al een tijd over wat niet mag. Tijd voor de andere helft.

Ik heb er zelf aan meegedaan. Sinds de AI-verordening in beeld kwam gaat het gesprek in het sociaal domein bijna alleen nog over regels, risico’s en wat er allemaal misgaat. Terecht, want er gaat van alles mis als je niet oplet. Maar het is de helft van het verhaal, en ik merk dat ik de andere helft te lang heb laten liggen.

Want AI kan in dit werk echt iets betekenen. Niet de versie die de leverancier je komt verkopen met een glimmende demo en de belofte dat alles vanzelf beter wordt. De onspectaculaire versie. De versie die gewoon werk uit handen neemt.

Drie plekken waar het nu al werkt

Verslaglegging. Jeugdzorg en GGZ verzuipen in dossiers en rapportage. Elk uur dat een professional achter een verslag zit, is een uur niet bij een gezin of een cliënt. AI die een gesprek samenvat of een concept klaarzet, geeft dat uur deels terug. Niet om de professional te vervangen, maar om die te laten doen waar die voor is aangenomen.

Taal. Een gemeente stuurt een beschikking, en de ontvanger begrijpt er geen woord van. AI die ambtelijk Nederlands vertaalt naar iets wat een mens snapt, is geen speeltje. Dat is het verschil tussen iemand die weet waar die aan toe is en iemand die opnieuw belt, of afhaakt.

Kennis. Een consulent die door tientallen regelingen en beleidsstukken moet ploegen om één vraag te beantwoorden. Een goed ingerichte assistent op je eigen beleid scheelt zoeken, en scheelt fouten.

Zie je het patroon? De beste kansen zijn niet spannend. Ze gaan over tijd teruggeven, taal begrijpelijk maken, kennis ontsluiten. Saai. En precies daarom betrouwbaar.

En de andere kant

Er zijn plekken waar AI juist niet thuishoort, of alleen met heel veel zorg. Zodra je AI iets laat zeggen óver een burger, een risico-inschatting, een signaal, een score, zit je in het gebied waar het in dit land al eerder grondig mis is gegaan. Daar is de vraag niet of het kan, maar of het mag en of we dit willen. Dat onderscheid is geen rem op de kansen. Het is juist wat de kansen geloofwaardig maakt.

Want dat is het punt dat ik de afgelopen maanden ben gaan zien. Kansen en risico’s zijn niet elkaars tegenpolen waar je tussen moet kiezen. Het is één gesprek. Wie je alleen de mogelijkheden laat zien, verkoopt je een half verhaal. Wie je alleen de risico’s laat zien, ook.

Ik ga de komende tijd vaker over die mogelijkheden schrijven. Niet om je iets aan te praten, maar omdat het sociaal domein te veel te winnen heeft om alleen maar voorzichtig te zijn.